لەڕۆژی جیهانی زمانی دایکدا
د.ئارام ئەحمەد ✍️باسک نێت
زمانی دایک: نیشتمانی یەکەمی بوون و قەڵای کۆتایی شوناس
لە فەلسەفەی هاوچەرخدا دەوترێت: “سنووری زمانی من، سنووری جیهانی منە.” ئەمە کورتکراوەی ئەو ڕاستییە تاڵ و شیرینەیە کە مرۆڤ تەنها بەو ئەندازەیە دەتوانێت بیر بکاتەوە، هەست بکات و داهێنان بکات، کە زمانەکەی ڕێگەی پێ دەدات. زمانی کوردی ، بۆ ئێمە تەنها میراتێکی دەنگیی نییە کە لە دایکمانەوە بۆمان مابێتەوە، بەڵکو ئەو “دۆخە دەروونییە”یە کە پارێزگاری لە کەرامەتی فیکریی ئێمە دەکات.
کاتێک مرۆڤێک بە زمانێکی تر بیر دەکاتەوە، لە ڕاستیدا لە ناو ماڵێکی کرێدایە؛ تەنها زمانی دایکە کە “خاوەنماڵێتی” بە مرۆڤ دەبەخشێت لە ناو مێژوودا.
بۆ کورد، زمانی دایک قەرزێکی قورسە لەسەر شانمان. لە جوگرافیایەکدا کە ساڵانێکی درێژ هەوڵی “جینۆسایدی زمانەوانی” دراوە، هەر وشەیەکی کوردی کە ئەمڕۆ دەگوترێت، وەک سەنگەرێکی بەرگری وایە کە لە فەوتان ڕزگاری بووە. زمان بۆ ئێمە تەنها دەربڕینی مەبەست نییە، بەڵکو “سەلماندنی بوونە”. کاتێک ئێمە بە کوردی دەنووسین و دەدوێین، خەریکی نۆژەنکردنەوەی نیشتمانێکین کە هیچ سوپایەک ناتوانێت داگیری بکات، چونکە ئەو نیشتمانە لە ناو خانەکانی مێشک و لێدانی دڵماندایە.
مەترسییە گەورەکەی سەر زمانی دایک لە سەردەمی ئێستادا، تەنها “قەدەغەکردنی سیاسی” نییە، بەڵکو “نامۆبوونی فیکرییە”. ئەوەی کە گەنجی ئێمە وای لێ بێت نەتوانێت بە کوردییەکی ڕەوان هەستەکانی دەربڕێت، یان وا هەست بکات زمانی کوردی “زمانی زانست و تەکنەلۆژیا” نییە، گەورەترین پاشەکشەی شارستانییە. زمانێک کە نەتوانێت “چەمک” دابتاشێت، زمانێک کە تەنها لە بازاڕ و ماڵدا قەتیس بمێنێت و نەچێتە ناو کایەکانی فەلسەفە، فیزیا و هونەر، سیاسەت، زمانێکی بەرەو مەرگ چوو دەبێت.
پاراستنی زمانی دایک، تەنها بە شیعر و دروشم نابێت؛ بەڵکو بەوە دەبێت کە “بە کوردی بیر بکەینەوە”. بیرکردنەوە بە کوردی واتە تێگەیشتن لە جیهان لە ڕێگەی ئەو پەنجەرە تایبەتەی کە تەنها وشە کوردییەکان دەتوانن بمانبەنە سەر تاقی. هەر وشەیەکی ڕەسەن کە دەمرێت، پارچەیەک لە عاتیفە و ئەقڵی نەتەوەیەک دەمرێت کە قەرەبوو ناکرێتەوە.
لە ڕۆژی زمانی دایکدا، با ئەوە بزانین کە زمانەکەمان “قەڵای کۆتایی” ئێمەیە. ئەگەر خاکمان لێ زەوت بکرێت، دەتوانین بە زمانەکەمانەوە بژین و خاکەکەمان لە ناو وشەکاندا هەڵبگرین، بەڵام ئەگەر زمانمان لێ زەوت کرا، ئەوا تەنانەت ئەگەر لەسەر زێڕیش دانیشین، ئێمە نەتەوەیەکی مردووین و هیچ شوناسێکمان نییە.
