بزووتنەوەی ئیسلامی کوردستان لە ئەنتاڵیا؛ دیپلۆماسی حزبێکی ڕەسەن لە دڵی قەیرانە گەورەکاندا

بزووتنەوەی ئیسلامی کوردستان لە ئەنتاڵیا؛ دیپلۆماسی حزبێکی ڕەسەن لە دڵی قەیرانە گەورەکاندا

لەم ڕۆژانەدا کە ئەنتالیا میوانداری گەورەترین کۆبوونەوە دیپلۆماسییەکانی ناوچەکە دەکات و سەرۆکی دەوڵەت و وەزیرانی وڵاتانی جۆراوجۆر لە پەراوێزی پێنجەمین کۆڕبەندی دیپلۆماسی ئەنتالیا (ADF2026) پێکەوە ڕاوێژ و دانووستان و کۆبوونەوە دەکەن، لایەنێک لە کوردستانی عێراقەوە سەرنجی جیهانی بۆ خۆی ڕاکێشاوە.
بزووتنەوەی ئیسلامی کوردستان بە سەرۆکایەتی شێخ عیرفان عەلی عەبدولعەزیز ئامادەیی کارایان لەو کۆڕبەندەدا هەیە و ئەو دەرفەتەیان بەکارهێناوە بۆ ئەنجامدانی چەندین دیدار لەگەڵ کەسایەتییە سیاسییە باڵاکانی ناوچەکە.

ئەم ئامادەبوونە پرسیاری گرنگ دەوروژێنێت: حزبێک کە پێگەیەکی سنوورداری لە هەرێمی کوردستاندا هەیە، چۆن توانیویەتی لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بەو ڕادەیە چالاک بێت؟ ئەم دیپلۆماسییە چ کاریگەرییەکی لەسەر پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانی حزبەکە هەیە؟ وە بۆچی دۆسیەی کوردانی ڕۆژئاوا لە سوریا و کوردانی باکوور لە تورکیا بووەتە جێی سەرنجی سەرەکی چالاکییە دەرەکییەکانی؟

بزووتنەوەی ئیسلامی؛ حیزبێک کە ناسنامەیەکی ڕەسەنی هەیە

بزووتنەوەی ئیسلامی کوردستان لە ساڵی 1987 لەلایەن شێخ عوسمان عەلی عەبدولعەزیزەوە لە هەڵەبجە دامەزراوە و دوای کۆچی دوایی لە ساڵی 1999 سەرکردایەتی گواسترایەوە بۆ شێخ عەلی عەبدولعەزیز برای و دواتر بۆ شێخ عیرفان عەلی عەبدولعەزیز. ئەو حیزبە بە ئەزموونی خەبات لە دژی ڕژێمی بەعس، خاوەنی دوو ناسنامەیە: هەم ئیسلامی و هەم کوردی.

هەر ئەم دوو شوناسەیە کە ڕێگە بە بزووتنەوەی ئیسلامی دەدات ئەو کەناڵانە بەکاربهێنێت کە لایەنەکانی دیکە کەمتر دەستیان پێدەگات. ئەو حیزبە نەک خۆی بە نوێنەرای کوردانی باشوور لە عێراق، بەڵکو وەک بەشێک لە بزووتنەوەیەکی ئیسلامی فراوانتر لەسەر ئاستی هەرێمایەتی دەبینێت. ئەم ڕێبازە ئامرازێکی سەرەکییە لە دیپلۆماسیەتی خۆیدا.

ئەنتالیا؛ سەکۆی هەڵدانی دیپلۆماسی بزووتنەوەی ئیسلامی
کۆڕبەندی دیپلۆماسی ئەنتالیا دەرفەتێکی ناوازە پێشکەش بە لایەنەکانی وەک بزووتنەوەی ئیسلامی دەکات. لەم کۆڕبەندەدا دیپلۆماسی فەرمی حکومەتەکان لەگەڵ دیپلۆماسی نافەرمی حزب و بزووتنەوەکان تێکەڵ دەکرێت و دەرفەتێک دەڕەخسێنێت کە لە شوێنێکی تردا دووبارەکردنەوەی ئەستەمە.

ئامادەبوونی شێخ عیرفان عەلی عەبدولعەزیز لە ئەنتاڵیا و دیدارەکانی لەگەڵ ژمارەیەکی زۆر لە کەسایەتییە سیاسییەکان چەند پەیامێکی ڕوونی هەیە:

یەکەم: بزووتنەوەی ئیسلامی بە نیازە خۆی وەک ئەکتەرێکی سەربەخۆ لە پرسە ئیقلیمییەکاندا نیشان بدات، نەک تەنیا لە هەرێمی کوردستان.

دووەم: پەیوەندی ڕاستەوخۆ لەگەڵ حکومەتەکانی تورکیا و سوریا و وڵاتانی دیکە و دروست کردنی کەناڵێک کە بتوانێت لە کاتی قەیرانەکاندا سوودی هەبێت.

سێیەم: ئەم کۆبوونەوانە پێگەی نێودەوڵەتی حیزبیش لە چوارچێوەی کوردستانی عێراقدا پتەوتر دەکەن.

فایلی سوریا؛ گرنگی سەرەکی چالاکیی دیپلۆماسی

گرنگترین فایل کە بزووتنەوەی ئیسلامی کوردستان لە ئەنتاڵیا بەدواداچوونی بۆ کرد، پرسی کوردەکانی ڕۆژئاوا لە سوریا و پرۆسەی ئاشتەوایی نێوانیان لەگەڵ حکومەتی دیمەشق و تورکیا بوو.

ڕابەری بزووتنەوەی ئیسلامی پێشتر هەڵوێستێکی ڕوونی لەم بارەیەوە هەبوو. شێخ عیرفان علی عەبدولعەزیز بە ئاماژەدان بە لێدوانەکانی ئەحمەد الشرع سەرۆککۆماری سوریا و مەزلوم عەبدی فەرماندەی هێزەکانی سوریای دیموکرات ڕایگەیاند کە “قسەی ئەم دوو کەسایەتییە هاوتەریبە لەگەڵ چارەسەرکردنی کێشەکان”، ئاماژەی بەوەشکرد، بزووتنەوەی ئیسلامی لە هەوڵی ئەوەدا بوو “گفتوگۆ ڕێکبخات کە سوودی بۆ گەلی سوریا و کوردستانی سوریا هەبێت و ڕێگری لە خوێنڕشتنی زیاتر بکات”.

هەروەها لە کاتی پشێوییەکانی ناوخۆی سوریاشدا شێخ عیرفان علی عەبدولعەزیز نامەیەکی فەرمی بۆ ئەحمەد الشرع ناردووە و داوای لێکردووە مافەکانی کوردانی ڕۆژئاوا لە سوریا بپارێزێت.

بۆچی بزووتنەوەی ئیسلامی دەتوانێت ڕۆڵی نێوەندگیری بگێڕێت؟
بزووتنەوەی ئیسلامی لەم حاڵەتەدا سوودێکی پێکهاتەیی هەیە کە لایەنە کوردییەکانی دیکە کەمیان هەیانە: ناسنامەیەکی هاوبەشی ئیسلامی لەگەڵ حکوومەتی نوێ لە دیمەشق.

حکوومەتی ئەحمەد الشرع کە لە بەرەی تەحریر شامەوە سەریهەڵداوە، کەلێنێکی ئایدیۆلۆژیی جددی لەگەڵ پارتە عەلمانییەکان هەیە. لەم نێوەندەدا بزووتنەوەی ئیسلامی وەک حیزبێکی کوردی و ئیسلامی دەتوانێت زمانێکی هاوبەشی لەگەڵ دیمەشق هەبێت و لە هەمان کاتدا نوێنەرایەتی مافەکانی کورد بکات.

ئەم توانایە ڕێگە بە بزووتنەوەی ئیسلامی دەدات کە ڕۆڵێکی گەورەتر لە سەنگی ڕاستەقینەی خۆی لە کوردستانی عێراقدا بگێڕێت.

پەیوەندی لەگەڵ تورکیا؛ میحوەرێکی تری دیپلۆماسی
لایەنێکی گرنگی دیکەی بوونی بزووتنەوەی ئیسلامی لە ئەنتاڵیا، قووڵبوونەوەی پەیوەندییەکانی لەگەڵ تورکیایە و هەوڵی چارەسەری پرسەکانی ئاسایشی ناوچەکەیە، بەتایبەتی بەردەوامی پرۆسەی ئاشتی لە تورکیا.

کاریگەرییە ناوخۆییەکان؛ چی بۆ بزووتنەوەی ئیسلامی دەگۆڕێت؟

دیپلۆماسی کارا لە ئەنتالیا و دیدار لەگەڵ کەسایەتییە سیاسییە پلە باڵاکان کاریگەری بەرجەستەیان لەسەر پێگەی بزووتنەوەی ئیسلامی هەیە:

یەکەم: پێگە و سەنگی ناوخۆ: لە هەرێمی کوردستان کە هێشتا پارتی دیموکرات و یەکێتی نیشتمانی دەسەڵاتی سەرەکییان بەدەستەوەیە، بزووتنەوەی ئیسلامی دەتوانێت بە دیپلۆماسییەکی چالاکانەی نێودەوڵەتی پێگەی کۆمەڵایەتی خۆی بە دەست بهێنێتەوە و بەهێزتری بکات.

دووەم: سەربەخۆیی ڕێژەیی لە لایەنە گەورەکان: بزووتنەوەی ئیسلامی نیشانی دەدات کە دەتوانێت کەناڵی نێودەوڵەتی سەربەخۆی هەبێت بەبێ ئەوەی وابەستەی هیچ لایەەنێک بێت بێت.

سێیەم: پێناسەکردنی ڕەسەنایەتیەکی بەرفراوان: بزووتنەوەی ئیسلامی بە جەختکردنەوە لەسەر پەیوەندییەکانی لەگەڵ دەوڵەتە ئیسلامییەکانی ناوچەکە، لە حزبێکی کوردیی ناوخۆیی تێدەپەڕێت و بەرەو فراوانبوونی زیاتر هەنگاو دەنێت.

ئایا ئەم دیپلۆماسییە بەردەوام دەبێت؟
بزووتنەوەی ئیسلامی کوردستان لە ساتێکی مێژوویی گرنگدا هاتۆتە ناو گەمەی دیپلۆماسی ناوچەیی. پێشهاتەکانی سوریا لە دوای ڕووخانی ئەسەد و پرۆسەی ئاشتەوایی پەکەکە لەگەڵ تورکیا و ناسەقامگیری عێراق هەموویان دەرفەتێکیان ڕەخساندووە کە تێیدا ئەو حزبە خۆی نیشان بدات کە ئامادەیە بۆ ڕۆڵگێڕان و بەردەوام ڕۆڵی نێوەندگیری ببینێت بۆ ئاشتەوایی.

ئامادەبوونی بزووتنەوەی ئیسلامی لە کۆڕبەندی دیپلۆماسی ئەنتالیا ئەوە دەردەخات کە لەم ساتە ئاڵۆزانەی سیاسەتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، مەرج نییە قەبارەی حیزبێک قورسایی دیپلۆماسی ئەو حیزبە دەربخات بەڵکو بزووتنەوەی ئیسلامی کوردستان توانیویەتی دەرفەتی کۆڕبەندی دیپلۆماسی ئەنتالیا بقۆزێتەوە بە کەڵک وەرگرتن لە ناسنامەی ئیسلامی و کوردی و پێگەی تایبەتی خۆی لە دۆسیەی کوردی تورکیا و سوریادا.
ئەوەی ڕوونە ئەوەیە کە بزووتنەوەی ئیسلامی ئیتر تەنیا ئەکتەرێکی ناوخۆیی نییە لە کوردستانی عێراق، ئەو حیزبە بە بێدەنگی و بە هێمنی کەناڵگەلێک دروست دەکات کە دەتوانێت لە داهاتوویەکی نزیکدا ڕۆڵی خۆی لە هاوکێشە ناوچەییەکان بە شێوەیەکی جددی بگۆڕێت.
جوتیار بابە شێخ