بۆ تێگەیشتن لە دۆخی جەنگی نێوان ( ئیسرائیل- ئەمریکا ) دژی ئێران
د.ئارام ئەحمەد ✍️باسک نێت
بەر لەمانگێک توێژینەوەیەکی پڕ داتاو شیکاریم لەبارەی کیشوەری ئەفریقاو ولاتی ئەسیوپیا نووسی، دەمەوێت بلێم، ئەم جەنگە ڕەهەندەکانی زۆر فرە ئاڵۆزن.
لە ڕوانگەی جیۆپۆلیتیکییەوە، دەستێوەردانی ئیسرائیل لە قۆچی ئەفریقا و حەوزی ڕووباری نیل، تەنها پەیوەندی بە پرسی ئاوەوە نییە، بەڵکو بەشێکە لە ستراتیژییەکی قووڵ بۆ گۆڕینی هاوسەنگییەکانی هێز لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. ئیسرائیل لە مێژووی خۆیدا پەیڕەوی لە “دۆکتۆرینای دەوروبەر” (Periphery Doctrine) کردووە، کە تێیدا هەوڵ دەدات هاوپەیمانی لەگەڵ ئەو دەوڵەتە ناعەرەبانەدا دروست بکات کە دەکەونە دەوروبەری جیهانی عەرەبی. ئەسیوپیا لەم هاوکێشەیەدا گرنگترین کارتی دەستی ئیسرائیلە؛ چونکە کۆنترۆڵکردنی سەرچاوەکانی نیل بە واتای کۆنترۆڵکردنی جومگەی سەرەکی ژیانی میسر دێت. بەم شێوەیە، ئیسرائیل دەتوانێت بێ ئەوەی یەک فیشەک بتەقێنێت، میسر وەک گەورەترین دەوڵەتی عەرەبی لە ڕووی سەربازی و مرۆییەوە، بە سەرقاڵی و قەیرانی ناوخۆییەوە خەریک بکات و هەژموونی قاهیرە لە ناوچەکەدا بۆ کەمترین ئاست دابەزێنێت.
لە لایەکی ترەوە، گەرووی بابولمەندەب و دەریای سوور بۆ ئیسرائیل هێڵی سووری ئاسایشی نەتەوەیین. ئیسرائیل لە ڕێگەی هاوکارییە تەکنیکی، هەواڵگری و سەربازییەکانی بۆ ئەسیوپیا، دەیەوێت پێگەیەکی جێگیر لە کەناراوەکانی ئەفریقا بۆ خۆی مسۆگەر بکات. کاتێک ئەسیوپیا بە پاڵپشتی دارایی ئیمارات و تەکنۆلۆژیای پاراستنی ئاسمانی ئیسرائیلی (وەک سیستەمەکانی بەرگری کە دەگوترێت لە دەوروبەری بەنداوی نەهزە جێگیرکراون) سێ بەنداوی نوێ دروست دەکات، ئەمە پەیامێکی ڕوونە بۆ میسر و سودان: “کلیلەکانی ئاو و ئاسایش لە دەستی ئێمەدایە”. ئەم هاوپەیمانییە سێ قۆڵییەی (ئەسیوپیا، ئیمارات، ئیسرائیل) ئامانجیەتی نەخشەیەکی نوێی ئابووری و سیاسی بکێشێتەوە کە تێیدا نیل لە ڕووبارێکی نێودەوڵەتییەوە بگۆڕدرێت بۆ “کاڵایەکی سیاسی” کە بۆ کڕین و فرۆشتن و فشار دروستکردن بەکاربهێنرێت.
توێژینەوەکەم ئاماژەیەکی گرنگ بە “دەستکەوتە نەتەوەییەکانی ئەسیوپیا و زیانە هەرێمییەکان” دەکات، ئەمەش کرۆکی کێشەکەیە. ئیسرائیل یاری بەم هاوکێشەیە دەکات؛ هانی ئەدیس ئەبابا دەدات بۆ گەشەپێدانی خێرا و سەروەری تەواو بەسەر ئاودا، چونکە دەزانێت ئەمە دەبێتە هۆی لاوازبوونی سودان و میسر. سودان ئێستا لە ناوخۆدا پارچەپارچە بووە و توانای بەرگری ستراتیژی نەماوە، میسریش خراوەتە ناو تەڵەیەکی دارایی و دیپلۆماسییەوە. کاتێک ئیمارات وەک هاوبەشێکی دارایی دێتە ناو وێنەکە، ئیسرائیل دەتوانێت لە پشت پەردەوە کارە تەکنیکی و ئەمنییەکان بکات بێ ئەوەی ڕووبەڕووی شەپۆلێکی توندی دژایەتی عەرەبی ببێتەوە. ئەمە شێوازێکی نوێی جەنگە کە تێیدا “تینووکردن” جێگەی “تۆپباران” دەگرێتەوە.
لە کۆتاییدا، پەرەپێدانی سێ بەنداوی نوێ بەو بڕە پارە زەبەلاحە و لەو کاتە کورتەدا، نیشانەی ئەوەیە کە پلانەکە گەیشتووەتە قۆناغی “سەپاندنی ئەمری واقیع”. ئیسرائیل دەیەوێت لە ڕێگەی ئەم بەنداوانەوە میسر ناچار بکات کە لە دۆسیە گرنگەکانی وەک فەلەستین، غەززە و کێشەکانی دەریای ناوەڕاست پاشەکشە بکات یان بێدەنگ بێت. ئەگەر میسر نەتوانێت هاوکێشەی هێز لە حەوزی نیل بگۆڕێت، ئەوا لە داهاتوویەکی نزیکدا دەبێت بۆ هەموو لیترێک ئاو و هەموو مێگاواتێک کارەبا، چۆک بۆ ئەو هاوپەیمانییە دابنێت کە لە ئەدیس ئەباباوە سەرچاوەی گرتووە و لە تەلئەبیب و ئەبوزەبییەوە ئاڕاستە دەکرێت. توێژینەوەکەت بە وردی دەستی خستووەتە سەر ئەو برینە ستراتیژییەی کە خەریکە دەبێتە هۆی گۆڕینی نەخشەی ژیان لە تەواوی کیشوەری ئەفریقادا.
