چۆن لە (سەلەفییەت) تێبگەین ؟
بەكێ دەوترێ سەلەفی ؟
پ . د . سەعید عەلی محەمەد
گەورەترین هەڵە كە زۆربەی خەڵك و هەندێك دەستەو تاقم و لایەنی سیاسی قۆستویانەتەوە بۆ لێدان لە (سەلەفییەت) و شێواندن و ناشیرین كردن و لەكەداركردنی ئەم دەستەواژە ئیسلامیە ، بریتیە لەوەی كە (سەلەفییەت) وەك حیزبێك یان دەستەو تاقمێك وێناكراوە ، هەر كەسێك بچێتە ناو ئەو حیزب و تاقمەوە پێی دەوترێ : سەلەفی ، هەر كەسێكیش نەچێتە ناویان و لەگەڵیاندا نەبێ پێی ناوترێ سەلەفی!!
لەڕاستیدا ئەمە پێوەر نیە بۆ (سەلەفی بوون و سەلەفی نەبوون ) و ، پێی ناوترێ (سەلەفییەت) و ، ئەم تێڕوانینەش بۆ چەمكی (سەلەفییەت) تێڕوانین و پێناسەیەكی نازانستیی و هەڵەو سەقەتە! بەڵکو سەلەفییەت — وەک زاناو بیرمەندو شارەزایانی بواری هیزری ئیسلامیی – دەڵێن : بریتیە لە گەڕانەوە بۆ ئەو بنچینە و بنەماو یاسا و ڕێسایانەی كە زانا و پێشەوایانی پێشوو دیاریان كردوون لە چۆنیەتی مامەڵەكردن لەگەڵ دەقەكانی (قورئان و فەرموودە) دا ، وەك هەمان ئەو یاسا و ڕێسایانەی كە هاوەڵان و شوێنكەوتووەكانیان لە ڕابردوودا پراكتیزەیان كردوون لەو بوارەدا!
كەواتە (سەلەفییەت) بەم مانا و پێناسە و تێڕوانینە قۆناغێكی زەمەنیی دیاریكراو نیە تێپەڕی بێ و كۆتایی هاتبێ ، هەروەها (سەلەفییەت) بریتی نیە لە كەسێك یان كۆمەڵە كەسێك لە كات و قۆناغ و چەرخێكی دیاریكراودا ژیابن ، بەڵكو (سەلەفییەت) بریتیە لە ( تێڕوانینێكی داگرندە و گشتگیرو یەكپارچە بۆ مامەڵەكردن لەگەڵ قورئان و فەرموودەدا ) .
بەم پێیە هیچ كەسێك یان هیچ تاقم و دەستەیەك نابنە تایتڵ و ناونیشان بۆ (سەلەفییەت) ، بەڵكو ئەوە سەلەفییەتە دەكرێ ببێتە ڕەمزو هێماو ناونیشان بۆ هەموو موسوڵمانان و بڕواداران! لێرەوە ڕاستیەک كە زۆر گرنگ و بایەخدارە و دەتوانین بیسەلمێنین و هەمووانی لێ ئاگادار ببنەوە ئەوەیە : هەركەسێك زیاتر پابەند و وابەستەی ڕێسا و ڕێبازی پێشینان و پێشەوایانی نەوەكانی ڕابردوو بێت لەجۆری مامەڵەكردن لەگەڵ دەقە ئاینییەكان – قورئان و فەرموودە – ، هەم لە ئاستی زانستیی و مەعریفیی ، هەمە لە ئاستی پراكتیزەكردن و جێبەجێكردن لە واقیعدا ، هەروەها لە ئاستی ڕەفتارو مامەڵەكردن لەگەڵ دەوروبەرو كەسانی تردا ، ئەم كەسە لە هەموو كەسێك زیاتر پێی دەوترێ (سەلەفی) و ، زیاتر لە فۆڕم و ناوەڕۆك و كرۆك و ڕۆحی (سەلەفییەت)ەوە نزیكترە!
لەسەر بنەمای ئەم پێوەرو بنچینەیەش ڕاستیەكی تریش دەردەكەوێ كە هیچی كەمتر نیە لەوەی یەكەمیان ئەویش ئەوەیە : هەموو كەس – بەچاوپۆشی لە جۆری ئینتیماو ئاڕاستە و تێڕوانینی تایبەتی خۆی – تا ئەو كاتەی پابەندبێت بە یاسا و ڕێساكانی ئیسلام و لە بازنەی ئیسلام نەچووبێتە دەرەوە دەكرێ پێی بوترێ (موسوڵمانێكی سەلەفی).
لێرەدا جیاوازیەكە لە ڕێژەی سەلەفیبووندا لەنێوان تاك تاكی مرۆڤە موسوڵمان و دیندارەكاندا – سەرەڕای جیاوازی ڕاوبۆچوون و ئاڕاستە و ئینتیمایان – تەنها بە ئەندازەی نزیك بوون یان دوور بونیانە لەو یاسا و ڕێسایانە كە ئاماژەمان پێكرد!
تەنانەت لە تێڕوانینی سیاسەتی نێودەوڵەتی و لێكدانەوەی ناوەندەكانی توێژینەوە و دەزگا سیخوڕیی و ئەمنیەكانی وڵاتانی ناوچەكە و جیهاندا (سەلەفییەت) ئەو پێناسەیەی بۆ ناكرێ کە لە كۆمەڵگەو ژینگەی ئێمەدا بۆی دەكرێ ، واتە (سەلەفییەت) بەرانبەر ( ئەشعەرییەت) یان (سۆفییەت و سۆفی گەرایی) ، بەڵكو لە بۆچوون و پێناسەی ئەواندا (سەلەفییەت) لەبەرانبەر مۆدێرنە و عەلمانییەتدا بەكاردەهێنرێ! واتە ئەگەر تۆ لەگەڵ (عەلمانییەت) و تازەگەری و جیهانی مۆدێرنەی ئەواندا نەهاتیتەوە ئەوا دەكرێ بە سەلەفی لەقەڵەم بدرێی ، ئیتر تۆ لەژێر ڕۆشنایی ئەم تێگەیشتن و خوێندنەوەیەدا پۆلێن دەكرێی : ئایا سەلەفیت یان سەلەفی نیت؟ ئەگەر تۆ لەڕاوبۆچوون و تێگەیشتنی چەمكە ئاینیەكاندا گەڕایتەوە بۆ پێشینان و چەرخە كۆنەكان كەواتە تۆ مرۆڤێكی سەلەفیت ، خۆ ئەگەر گەڕایتەوە بۆ چەرخی نوێ و مۆدێرنەو دنیای ئێستا و بەهاو دروشمەكانی ، ئەوا تۆ پێت ناوترێ سەلەفی ! بۆیە دەتوانین بڵێین هەموو پەیڕەو و ئاڕاستە و مەزهەبە فیقهیی و فیكریی و ئیسلامیەکان لە ئەدەبیات و قاموسی دەزگا ئەمنیەكان و سیاسەتی نێودەوڵەتی و زلهێزەكانیشدا لە بازنەی (سەلەفییەت)دا تەماشا دەكرێن ، كە بەداخەوە زۆرێك تەنانەت لە نوخبەی ئاینی و مەلاو بانگخواز و مرۆڤە دیندارەكانیش تا ئەم ساتەوەختە لەم ڕاستیە وەك پێویست تێ نەگەیشتوون!
دەمەوێ بڵێم : هەڵەیەكی كوشندەیە و بیركردنەوەیەكی سەقەتە ئەگەر ئێمە بێین چەمكەكانی وەك (سەلەفییەت) و (ئەشعەرییەت) و (سۆفییەت) و تادوایی….
تەنها و تەنها بخزێنینە نێو دوو توێی كتێبەكانی (كتاب التوحید) و (جوهرة التوحید) و ، ئەوهام و كەرامات و خورافات و شتی ترەوە ، خۆئەگەر كۆمەڵگە ئیسلامیەكان و نوخبە ئیسلامیە دیندارەكە و ناوەندەكانی فێربوون و فێركردن لەسەر ئەم جۆرە تێگەیشتن و پۆلێنە مەزهەبی و فیكری و عەقەدیە بڕۆن و بەردەوام بن حاڵ لە ئێستا ئەگەر خراپتر نەبێ باشتر نابێ و ، كاریگەری و ڕەنگدانەوەی خراپ و دورمەوداش لەسەر فیترەت و زیهنییەت و ڕەفتاری نەوەكانی داهاتووش دروست دەكات!
بەڕاستی كارەساتێكی گەورەیە كەسێك یان تاقمێك ناوی خۆی بنێت (سەلەفی) ، ئینجا بێت لەسەر بنەمای ( خۆكردن بەسەلەفی یان خۆبەسەلەفی كردن ) مانای بنەماكانی ئاین و شەریعەت و شیكردنەوەیان بۆ حەز و هەواو ئارەزووەكانی خۆی قۆرخ بكات ، بە ئارەزووی خۆی چەپ و ڕاستی خەڵك بکات و ، ئەم لایەن و ئەو لایەن و ، ئەم تاقم و ئەو تاقم و ، ئەم زانا و ئەو مەلا بە چاك یان خراپ تەوسیف و تەسنیف بكات ، بە پێوانەی ئارەزووەكانی خۆی فەتوای شەرعی بوون و ناشەرعی بوون بە ئەم و بە ئەو ببەخشێتەوە !! لەمەش عارترو كارەساتبارتر سەرجەم ئەم ڕەفتارانە بداتە پاڵ قورئان و فەرموودە و دین و شەریعەت زانایانی ئیسلام ، لە كاتێكدا ئیسلام و دین و شەریعەت و سەلەفیش لەم جۆرە ئەخلاق و پەروەردە و هەڵسوكەوت و مامەڵەو نەزعەیە دوور و بەریین!
خە تیبی بەغدادی — کە ساڵی ١٠٧١ ی زایینی کۆچی دوایی کردووە — لە کتێبی ( الفقیە والمتفقە ) دا دەڵێ :
( لەم ڕۆژگارەدا زۆر زۆرن ئەوانەی بێ زانست و شارەزایی فەتوا دەردەکەن و باسی یاساو شەریعەت دەکەن ، ئەو جورە کەسانە ئەوەندە زۆر بوون لەزۆرییاندا خەریکە پەنجەرەکانی هەواشمان لێ دەگرن ، بەڵام کێ هەیە لەوانە ویژدانی هەبێ و متمانەو باوەڕ بەخۆی بکات لەو بوارەدا ؟!
ئەوانە بۆیە زۆرن ، چونکە خەڵک نەفام و نەزانە بە دین و بە شەرع ، وای لێهاتووە هەموو ڕیشدارێک بۆتە شێخ و بۆتە مەلا و دەمڕاستی دین ، هەموو عەمامە بەسەرێکیش بۆتە زانا و فەقیهو شەرعزان !!
خۆ ئەگەر ئەمانەو هاوشێوەی ئەم جۆرە کەسانە لە سەردەمی سەرەتای ئیسلامدا کەسەردەمی زانست و مەعریفە و ڕاستگۆیی بووە ، دابنیشتنایەو کۆ ببونایەتەوە بۆ بڕیاردان و فەتوا دەرکردن ئەوا بە نەعل و گەڵای دارخورماکان لێیان دەدراو ، منداڵان لە کوچەو کۆڵانەکاندا شوێنیان دەکەوتن و ڕاویان دەنان).
س: ویستگەنیوز
