لە نێوان ئاگر و بێدەنگیدا: گەشتێک بەناو وێرانە فیکرییەکانی “ئێمە”دا
د.ئارام ئەحمەد ✍️باسک نێت
مرۆڤ کاتێک دەگاتە لوتکەی نائومێدی، پرسیارە سادەکان جێ دەهێڵێت و ڕوو لە پرسیارە ناسنامەییەکان دەکات. کاتێک دەپرسین “ئێمە کێین؟”، ئەمە تەنها پرسیارێک نییە دەربارەی ناو و ڕەگەز، بەڵکو هاوارێکی قووڵە لە تەمومژێکی چڕی ئەخلاقیدا؛ هاوارێکە لەو شوێنەی کە تێیدا “وشە” بووەتە مەترسیدارترین چەک و “عەقڵ”یش بووەتە غەریبترین کەرەستە.
دیواری جنێو؛ کاتێک فیکر دەبێتە قوربانیی عەقڵی سادە
لە هەموو کۆمەڵگەیەکی تەندروستدا، “ڕەخنە” ئامرازی بونیادنانی جەستەی نەتەوەیە، بەڵام لای ئێمە، ڕەخنە وەک “هەوڵی تیرۆرکردن” دەبینرێت. کاتێک ڕەخنەیەکی لۆژیکی دەگریت و لە بەرامبەردا لافاوێک لە جنێو و بوختانت بۆ دەبێتەوە، ئەمە گوزارشت لە “ئیفلاسی مەعریفی” ئەو کۆمەڵگەیە دەکات. جنێو لێرەدا تەنها وشەیەکی ناشرین نییە، بەڵکو “پەرژینێکی دەروونییە” کە مرۆڤە بچووکەکان لە دەوری بتە فیکرییەکانی خۆیانی دەدەن. ئەوانەی توانای وەڵامدانەوەی فیکریان نییە، پەنا بۆ تیرۆرکردنی کەسایەتی دەبەن؛ چونکە کوشتنی “واتای ڕەخنەکە” لە توانایاندا نییە، بۆیە هەوڵی کوشتنی “خاوەن ڕەخنەکە” دەدەن.
ئایین وەک قامچی؛ تهکفیرکردن وەک دوایین
پەناگە
کارەساتە گەورەکە لێرەوە دەست پێ دەکات: کاتێک “خودا” دەکرێتە قەڵغانێک بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە زەمینییەکان. کاتێک مرۆڤێک لە ئازارێک یان نادادییەک دەدوێت و گلەیی دەکات، خێرا مۆرکی “کافربوون و مونافیقبوون”ی لێ دەدرێت. ئەمە مەترسیدارترین جۆری تیرۆرە، چونکە لێرەدا “پیرۆزی” بەکاردێت بۆ بێدەنگکردنی “مرۆڤ”. ئەم تەکفیرکردنە نیشانەی ئەوەیە کە ئایین لای ئەم جۆرە کەسانە، نەک پەیامێکی ڕەوشتی بۆ ڕزگاری، بەڵکو چەکێکی سیاسی و کۆمەڵایەتییە بۆ سڕینەوەی هەر دەنگێکی جیاواز. ئەوان دەیانەوێت بڵێن: “هەرکەس وەک ئێمە بیر نەکاتەوە، لە بازنەی ڕەحمەتی خودا دەرچووە!” و بەمەش دەرگای بیرکردنەوە بە کلیلێکی ژەنگاویی توندڕەوی دادەخەن.
بێدەنگی: ئەو ئاگرەی تەڕ و وشک پێکەوە دەسوتێنێت
لە نێوان بەرداشی “جنێو” و “تەکفیر”دا، بژاردەی سێیەم سەر هەڵدەدات: بێدەنگی. بەڵام ئەم بێدەنگییە “حیكمەت” نییە، بەڵکو “خۆکوشتنێکی هێواشە”. کاتێک مرۆڤە هۆشیارەکان لە ترسی تیرۆری فیکری دەچنە ناو کێڵگەی بێدەنگی، “تەڕ و وشک” پێکەوە دەسوتێن. بێدەنگی لێرەدا دەبێتە ئەو ژینگەیەی کە تێیدا نەزانی گەشە دەکات و توندڕەوی دەبێتە یاسا. کاتێک ئێمە دەبینین نادادی و وێرانکاری بە بەرچاومانەوە تێدەپەڕێت و هیچ ناڵێین، ئێمە تەنها خۆمان ناپارێزین، بەڵکو دەبینە هاوبەشی ئەو سووتانە گەورەیەی کە داهاتووی نەوەکانمان دەخاتە مەترسییەوە.
ئێمە کێین؟
ئێمە لەبەردەم ئاوێنەیەکی شکاو وەستاوین. ئێمە کۆمەڵگەیەکین کە “دیالۆگ”مان تێدا بووەتە “سەنگەرگرتن”. ئێمە ئەو کەسانەین کە فێری ئەوە نەکراوین ڕێز لە “جیاوازی” بگرین، بەڵکو فێرکراوین “هاوشێوە” بین یان “دوژمن”.
دەمەوێت بڵێم ئێمە قوربانیی پەروەردەیەکین کە “ملکەچی” بە “ئیمان” و “بێدەنگی” بە “ئەدەب” و “جنێو” بە “پارێزگاری لە پیرۆزییەکان” تێگەیاندراوین
تا ئەو کاتەی نەگەینە ئەو بڕوایەی کە “ڕەخنە” مافی ژیانە، و “گلەیی” مافی مەزڵومە، و “ئایین” پانتايیەکە بۆ میهرەبانی نەک بۆ تەکفیر، هەر بەم شێوەیە لە بازنەیەکی داخراودا دەمێنینەوە. ڕزگاربوون لەم “نازانم کێین”ە، تەنها بە یەک شت دەبێت: گەڕانەوە بۆ مرۆڤبوون و قبوڵکردنی ئەویتر وەک ئەوەی کە هەین، نەک وەک ئەوەی کە ئێمە دەمانەوێت.
با بێدەنگ نەبین، بەڵام با بە زمانی عەقڵ بدوێین، چونکە تەنها “ڕاستی” دەتوانێت لەناو ئەم هەموو دوکەڵەدا، ڕێگەی ڕرزگاربوونمان نیشان بدات.
