تەندروستی
“شەکرەی تەمەن” چیە، ئێستا بە شێوەیەکی خێرا لەناو گەنجانی تەمەن ٢٠ بۆ ٣٠ ساڵدا بڵاودەبێتەوە
باسک نێت
لە نوێترین ڕاپۆرتی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانیدا (WHO)، ئامارەکان زەنگی مەترسی لێ دەدەن. نەخۆشیی شەکرەی جۆری دووەم کە پێشتر بە “شەکرەی تەمەن” دەناسرا، ئێستا بە شێوەیەکی خێرا لەناو گەنجانی تەمەن ٢٠ بۆ ٣٠ ساڵدا بڵاودەبێتەوە.
بکوژە بێدەنگەکە چۆن دەستپێدەکات؟
زۆربەی خەڵک وا دەزانن شەکرە تەنیا بەهۆی خواردنی شیرینییەوەیە، بەڵام زانست ڕاستییەکی تر دەڵێت. ئەوەی ئێستا ڕوو دەدات بریتییە لە “بەرگری ئەنسۆلین” (Insulin Resistance). جەستە چیدی ناتوانێت سوود لەو شەکرە وەربگرێت کە لە خوێندایە، ئەمەش دەبێتە هۆی تێکچوونی تەواوی ئەندامەکانی جەستە.
ئەو نیشانانەی نابێت فەرامۆش بکرێن:
ئەگەر ئەم نیشانانەت تێدایە، جەستەت هاوار دەکات بۆ هاوکاری:
1. ماندوێتی بەردەوام: هەستکردن بە بێهێزی تەنانەت دوای خەوتنێکی باش.
2. تەڵخبوونی بینین: کاتێک ئاستی شەکر تێکدەچێت، کاریگەری ڕاستەوخۆ دەخاتە سەر هاوێنەی چاو.
3. درەنگ چاکبوونەوەی برین: نیشانەیەکی دیاری تێکچوونی سوڕی خوێنە.
4. تینوێتی زۆر و میزکردنی زۆر: بەتایبەت لە شەواندا.
کێ لە ناوچەی مەترسیدایە؟
بەپێی توێژینەوەکان، سێ هۆکاری سەرەکی وایکردووە گەنجان تووشی ئەم قەیرانە ببن:
• دانیشتنی زۆر: بەکارهێنانی مۆبایل و کۆمپیوتەر بۆ ماوەی درێژ بەبێ جووڵە.
• خواردنی خێرا (Fast Food): کە دەوڵەمەندن بە چەورییە زیانبەخشەکان و شەکری شاراوە.
• تێکچوونی خەو: کەمخەوی کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر میتابۆلیزمی جەستە هەیە.
چۆن خۆمان بپارێزین؟ (پلانی ڕزگاربوون)
هەواڵە خۆشەکە ئەوەیە کە دەتوانرێت ڕێگری لەم نەخۆشییە بکرێت، تەنانەت ئەگەر لە لێواری تووشبوونیشدا بیت:
• یاسای ٢٠ خولەک: ڕۆژانە تەنیا ٢٠ خولەک پیادەڕەوی خێرا مەترسییەکە بە ڕێژەی %٤٠ کەمدەکاتەوە.
• ئاوی پاک: جێگرتنەوەی خواردنەوە گازییەکان بە ئاو، گەورەترین دیارییە کە پێشکەشی جگەر و پەنکریاست بکەیت.
• پشکنینی ساڵانە: تەنیا یەک پشکنینی سادەی خوێن دەتوانێت ژیانت ڕزگار بکات.
باسک نێت
